Geen EU-lidmaatschap, wel een nog nauwere samenwerking voor Canada
De Europese Unie en Canada streven naar een nauwere samenwerking, zo verklaarde Ursula von der Leyen, de voorzitter van de Europese Commissie, na de EU-Canadatop die recentelijk in Montreal plaatsvond. Het doel is om de relatie tussen beide partijen naar een hoger niveau te tillen.
De toenadering tussen Canada en de EU is versterkt sinds de terugkeer van Donald Trump in het Witte Huis, waarbij beide partijen geconfronteerd werden met zijn agressieve handelspolitiek, waaronder hoge importtarieven. Trump heeft bovendien meerdere keren gedreigd met een mogelijke annexatie van Canada, vergelijkbaar met zijn eerdere opmerkingen over Groenland, dat een autonoom gebied van Denemarken is, een EU-lidstaat.
In reactie op deze geopolitieke spanningen hebben Canada en de EU een nieuwe samenwerking aangekondigd, genaamd de Alliantie voor de Toekomst. Deze alliantie is bedoeld om een gezamenlijk front te vormen tegen wereldmachten zoals de Verenigde Staten en China in een tijd van "intense geopolitieke tegenwind". Von der Leyen merkte op: "Het gaat tegenwoordig niet om de geografische ligging van een land, maar om wat dat land bereid is te bouwen en waar het voor staat."
Tijdens de tweedaagse top zijn verschillende afspraken gemaakt over nauwere samenwerking op gebieden zoals defensie, kunstmatige intelligentie en wetenschap. Daarnaast wordt er onderzocht of Canada op lange termijn meer vloeibaar aardgas (LNG) naar de EU kan exporteren. Dit is van belang nu de EU zich wil ontdoen van goedkope energie uit Rusland en niet afhankelijk wil zijn van enkele producenten of geopolitieke ontwikkelingen, zoals de sluiting van de Straat van Hormuz.
Canada kan ook een belangrijke leverancier van grondstoffen zijn voor de EU, wat helpt om de afhankelijkheid van China te verminderen. Bovendien willen beide partijen de barrières op het gebied van digitale handel verminderen, zoals die bij online verkoop. Dit zijn slechts enkele voorbeelden van de vele onderwerpen waar de samenwerking zal worden geïntensiveerd.
Zowel Canada als de EU voelen dat ze steeds minder kunnen leunen op de Verenigde Staten als belangrijke bondgenoot en handelspartner, wat hen dichter bij elkaar brengt. Dit jaar was de Canadese premier Carney de eerste niet-Europese leider die deelnam aan de Europese Politieke Gemeenschap in Armenië. Tevens kreeg hij de kans om vorige maand een toespraak te houden in het Europees Parlement. Tijdens deze toespraak benadrukte hij dat de samenwerking tussen de EU en Canada niet bedoeld is om "anderen te domineren", maar om samen weerstand te bieden tegen wereldmachten. "Zodat niemand onze open markten kan controleren, onze soevereiniteit kan aantasten, onze territoriale integriteit kan bedreigen of onze vrijheden, democratieën en rechtsstaat kan ondermijnen," aldus Carney.
Om de intensievere samenwerking te onderstrepen, stelde Von der Leyen deze week een geassocieerd EU-lidmaatschap voor Canada voor. Dit voorstel, dat werd omschreven als een 'lidmaatschap light', zorgde voor verbazing onder verschillende EU-landen, die niet op de hoogte waren van haar plannen. Het concept van een geassocieerd lidmaatschap bestaat echter niet binnen de huidige Europese wetgeving. Een land moet zich in Europa bevinden en een langdurig toetredingsproces doorlopen om EU-lid te worden. Hierdoor stuitte de term 'lidmaatschap' op weerstand van enkele lidstaten, waaronder Duitsland en Frankrijk, wat leidde tot de verwijdering van deze term uit de gezamenlijke slotverklaring van de top.
Desondanks heeft Von der Leyen haar plannen nog niet opgegeven. Tijdens de persconferentie benadrukte ze opnieuw de ambitie om Canada een "geassocieerd lid" te maken. Ook Carney heeft zijn wens uitgesproken om Canada het eerste "geassocieerde lid" van de EU te laten worden. De discussie over de naam van deze intensieve samenwerking is dus nog niet voorbij. Niettemin is er binnen de EU brede steun voor de versterkte relatie met Canada. Carney zal volgende maand opnieuw deelnemen aan een top voor Europese leiders, die zal plaatsvinden in Dublin.