In de Noordzee staan tientallen afgeschreven boorplatforms, maar wie gaat het opruimen betalen?

Voor 2035 moet de helft van de circa 150 olie- en gasplatforms in het Nederlandse deel van de Noordzee worden verwijderd. Het staatsbedrijf EBN heeft een ontmantelingsplan opgesteld, maar de uiteindelijke kosten zullen grotendeels door de belastingbetaler moeten worden gedragen.

In het Nederlandse gedeelte van de Noordzee staan ongeveer 150 olie- en gasplatforms die na hun gebruik verwijderd moeten worden. EBN verwacht dat zo'n 60 procent van deze platforms in de komende tien jaar ontmanteld zal worden. De totale kosten voor het opruimen worden door EBN geschat op tussen de 6 en 8 miljard euro, waarbij de meeste kosten uiteindelijk op de overheid komen te liggen, en dus op de belastingbetaler. Om de kosten te verlagen, zijn EBN en de sector bezig met de oprichting van een speciaal sloopbedrijf.

Het verwijderen van een platform is slechts een deel van de klus. Ook de onderliggende putten moeten worden afgesloten, wat een van de grootste kostenposten is. Volgens het ministerie van Economische Zaken gaat ongeveer de helft van het budget naar het afsluiten van deze putten. Dit proces is moeilijk te begroten, en EBN heeft eerder gewaarschuwd dat het afsluiten van putten tot 60 procent duurder kan uitvallen dan oorspronkelijk ingeschat.

De kosten kunnen verder oplopen. In zijn jaarverslag over 2025 noemt EBN een bedrag van 6 tot 8 miljard euro voor het totale opruimwerk. Het ministerie schat de kosten op zee op ongeveer 4,5 miljard euro, uitgaande van de aanname dat de meeste leidingen op de zeebodem blijven liggen en alleen worden schoongemaakt. Mocht echter blijken dat alle leidingen verwijderd moeten worden, dan komt daar volgens het ministerie meer dan 4 miljard euro bij. Er liggen ongeveer 4000 kilometer aan leidingen op zee, en het verwijderen van deze leidingen kost ongeveer een miljoen euro per kilometer. Dit is een punt van zorg voor EBN, dat waarschuwt voor stijgende kosten door veranderend beleid rondom de verwijdering van leidingen.

Buiten de Nederlandse wateren zijn de kosten ook aanzienlijk. De Europese Commissie schatte in 2021 dat het opruimen van platforms en putten in de Noordzee tussen 2020 en 2030 meer dan 30 miljard euro zal kosten, waarvan het Verenigd Koninkrijk met 17 miljard euro de grootste bijdrage levert. Voor Nederland is in die schatting ongeveer 2,6 miljard euro gereserveerd, maar dit bedrag betreft alleen dit decennium en is niet direct vergelijkbaar met de Nederlandse ramingen voor alle installaties.

Dat de overheid bijdraagt aan de kosten is geen verrassing. EBN heeft een aandeel van 40 procent in de Nederlandse gaswinning en deelt dus in zowel de winsten als de opruimkosten. Bedrijven hebben daarnaast de mogelijkheid om hun ontmantelingskosten via belastingregelingen te verrekenen. Dit leidt ertoe dat de overheid naar schatting 73 procent van de kosten voor haar rekening neemt, terwijl de resterende kosten door de bedrijven zelf worden betaald.

Om te voorkomen dat de overheid ook de kosten van de bedrijven moet dekken, zijn bedrijven die samen een gasveld exploiteren verplicht om financiële garanties te geven voor hun toekomstige opruimkosten. EBN controleert jaarlijks of deze garanties voldoende zijn. Zelf heeft EBN eind 2025 meer dan 2,7 miljard euro gereserveerd voor zijn aandeel in de opruimwerkzaamheden.

Desondanks blijft er onzekerheid bestaan. EBN geeft aan dat de uiteindelijke kosten onvoorspelbaar zijn, en dat er een risico bestaat dat het gereserveerde bedrag niet toereikend zal zijn. Als projecten duurder uitvallen, zal ook het aandeel dat via EBN bij de belastingbetaler terechtkomt toenemen.

Het uitstellen van de opruimwerkzaamheden kan leiden tot vervuiling van het water en de zeebodem door stoffen zoals kwik, lood, asbest en radioactieve materialen. Het niet tijdig verwijderen van platforms houdt dus ook het risico op vervuiling in stand. Veilig verwijderen vereist meer dan alleen het optillen van staal uit de zee; ook vervuilde onderdelen en afgesloten putten moeten worden aangepakt.

Bij Hoondert Services & Decommissioning in Nieuwdorp, Zeeland, worden afgedankte platforms uit de Noordzee gesloopt. Na verwijdering op zee gaat de afbraak op land verder. Nederland beschikt over slechts enkele werven die dit soort werkzaamheden met gevaarlijke stoffen mogen uitvoeren.

EBN heeft samen met de sector besloten om een nieuw sloopbedrijf op te richten dat zich richt op het bundelen en uitvoeren van de ontmantelingswerkzaamheden. Dit moet bijdragen aan kostenbesparing en een grotere focus op de opruimopgave bieden. EBN beschouwt dit als een logisch vervolg op Nexstep, een samenwerkingsverband dat in 2017 werd opgericht om de ontmanteling te coördineren.

Niet elk platform hoeft echter volledig verwijderd te worden. Sinds 2023 onderzoekt EBN samen met organisaties zoals Stichting De Noordzee en Natuur & Milieu of de funderingen van sommige platforms kunnen blijven staan, mits dit onder strikte voorwaarden gebeurt en blijkt dat deze constructies een blijvend voordeel voor het onderwaterleven opleveren. Daarnaast overweegt EBN om een deel van de infrastructuur te behouden voor toekomstig gebruik, zoals de opslag van CO2 of waterstof. Bij het CO2-opslagproject Porthos zijn reeds oude gasputten omgebouwd om CO2 in de bodem te injecteren. EBN stelt dat het belangrijk is om de juiste installaties op het juiste moment op te ruimen, zonder toekomstig gebruik in de weg te staan.