Winterverwachting 2026/27: zacht, met kansen op winterweer
Een bijzonder sterke El Niño en een verstoorde poolwervel hebben invloed op de aankomende winter. Voor Nederland wordt een zachte tot vrij zachte winter voorspeld, met geregeld wind in de wisselvallige perioden. Er kunnen echter ook koude momenten optreden, zoals al in december en mogelijk in de tweede helft van de winter. Vanaf half december kan de verstoorde poolwervel een belangrijke factor worden. Later in de winter kan de hogedruk boven Groenland een grotere invloed uitoefenen. Als alles goed samenkomt, is er zelfs een kans op een koudere winter.
Vanaf half december wordt het interessant. Hoog boven het noordpoolgebied veranderde de gebruikelijke westenwind rond 10 november tijdelijk in een oostenwind. Deze omkering ging gepaard met een plotselinge opwarming van de stratosfeer, een fenomeen dat bekendstaat als SSW. Het is opmerkelijk dat dit zo vroeg in het seizoen plaatsvond. De vraag is nu of deze verstoring ook lagere delen van de atmosfeer zal beïnvloeden, waar ons weer zich afspeelt.
Vorig jaar vond er eind november ook een korte windomkering plaats. Ongeveer vijf weken later arriveerde koude lucht in Nederland, wat leidde tot een sneeuwperiode begin januari. De exacte rol van de verstoring van de poolwervel is nog niet vastgesteld, maar er kan een verband zijn geweest. Dit jaar is er een eerdere verstoring van de poolwervel, wat de tweede helft van december bijzonder interessant maakt. Zodra deze verstoring ook lager in de atmosfeer doorwerkt, moeten de drukgebieden zodanig liggen dat de kou Nederland kan bereiken. Dit zal bepalen of we te maken krijgen met sneeuw of schaatsen.
Het proces van het opstellen van de winterverwachting begint al in augustus. Toen ik dit jaar de eerste seizoensberekeningen bekeek, viel vooral de sterke invloed van de huidige super El Niño op boven Noord-Amerika op. In de noordelijke Stille Oceaan, ten westen van Canada en de VS, werd de luchtdruk steeds lager ingetekend. Boven het zuidoosten van de VS werd ook een lagedrukgebied verwacht, terwijl er boven het noordoosten van Canada een groot hogedrukgebied zichtbaar was. Dit patroon leek zo sterk dat de winterverwachting voor Noord-Amerika al vast leek te liggen.
Aan de Europese kant van de oceaan toonden de modellen aanvankelijk relatief hoge luchtdruk boven Zuid-Europa en lage druk boven Scandinavië. De depressiebaan liep van de Azoren via de Britse Eilanden en de Noordzee naar Scandinavië, waardoor Nederland aan de zachte en natte kant lag. De grens met de koude lucht bevond zich op relatief korte afstand boven het zuiden van Scandinavië.
Bijzonder was dat het hogedrukgebied boven het noordoosten van Canada in de berekeningen gedurende de winter steeds meer naar het oosten, richting Groenland en IJsland, leek te verschuiven. De NAO-index, die het luchtdrukverschil tussen IJsland en de Azoren aangeeft, werd geleidelijk negatiever. Dit duidt op een stijgende luchtdruk bij IJsland en een dalende luchtdruk nabij de Azoren. Hierdoor vroeg ik me af of er in de tweede helft van de winter wellicht ruimte zou zijn voor enkele koude perioden.
De kaarten van september waren nog intrigerender. We zagen boven Noord-Amerika een vergelijkbaar patroon als in augustus, maar het lagedrukgebied boven Scandinavië werd sterker en lag zuidelijker. De koude lucht kwam daardoor dichterbij. Voor de tweede helft van de winter werd de NAO-index in de kaarten nog lager weergegeven, wat de verwachting spannender maakte.
In de winterkaarten van oktober werd echter aan dat spannende deel van de weerkaarten geknaagd. Het lage drukgebied boven Scandinavië verdween grotendeels uit de berekeningen, terwijl er een nieuw lagedrukgebied op de oceaan nabij Ierland verscheen. Dit deed denken aan de vorige winter, toen het noordoosten van Nederland vaak in koude lucht lag, terwijl de rest van het land een zachtere lucht ervoer.
In de seizoenskaarten van november werd het lage drukgebied bij Ierland nog prominenter. Tegelijkertijd bleef de hogedruk richting Groenland zichtbaar. Sommige modellen gaven aan dat dit hogedrukgebied zich gedurende de wintermaanden zou handhaven. Het signaal voor een negatieve NAO blijft daarmee aanwezig, vooral voor januari en februari.
De positie van het lage drukgebied bij Ierland heeft een grote impact op ons weer. Aan de westzijde kan koude lucht vanuit het poolgebied ver naar het westen en zuiden stromen. Nederland bevindt zich aan de zuidoostzijde van het lage drukgebied, waar zachte en vochtige zuidwestelijke winden kunnen heersen. Als de depressiebaan door het hogedrukgebied bij Groenland verder naar het zuiden wordt geduwd, kan er ook weer ruimte komen voor koude lucht.
El Niño is dit jaar de belangrijkste achterliggende factor, hoewel de invloed ervan op het weer in Europa gedurende de winter kan variëren. De momenteel positieve dipool op de Indische Oceaan zou vooral in december een rol kunnen spelen. Daarnaast lijkt de westelijke fase van de QBO, die de wisseling tussen oosten- en westenwinden hoog boven de evenaar aanduidt, ook invloed te hebben. Op de Atlantische Oceaan is er een koude vlek, waarvan de temperatuurverschillen een belangrijke rol kunnen spelen in de winterse weerpatronen.