Zonder een spoedige leiderswissel gaat de VVD te gronde - Joop - BNNVARA

Een oprecht advies. Vlak voordat ik als eerste in mijn familie me inschreef aan de universiteit, gaf mijn vader mij een waarschuwing: "Vergeet niet, als jij ooit de arbeiders verraadt, kom ik je achtervolgen." Hij overleed onverwachts in 1984 en sindsdien is hij nooit meer verschenen, behalve af en toe in mijn dromen. In een van die dromen ontmoette ik hem op de Hoogstraat in Schiedam en vroeg ik: "Hoe vind je het om dood te zijn?" Hij antwoordde: "Het gaat wel," wat heel typerend voor hem was. Nu loop ik het risico op onaangenaam bezoek, want dit artikel is een advies aan de VVD, de partij van het grote geld en de werkgevers. Toch waag ik het erop.

Het kan lang of kort duren, maar als dit kabinet zo doorgaat, zullen er nieuwe verkiezingen komen. Dan blijft er van de VVD niets meer over. De aanhang die de partij vooral ziet als een bolwerk tegen links, zal haar heil zoeken bij Joost Eerdmans en anderen aan de rechterflank. De weinige echte liberalen die nog in de partij zijn, zullen zich aansluiten bij D66, dat ook een flinke klap zal krijgen, waardoor deze instroom niet veel zal uitmaken. Wie wil begrijpen hoe zulke electorale afstraffingen plaatsvinden, moet de carrières van Diederik Samsom en Lodewijk Asscher volgen. Dan valt alles op zijn plaats.

De huidige leiding van de VVD is dezelfde groep die destijds het noodlottige kabinet-Schoof heeft gevormd. Ministers stapten zonder enige moeite over naar de coalitie van Jetten en proberen daar op de oude voet verder te gaan. Een belangrijk onderdeel van hun strategie is het uitsluiten van Pro. Daarom wijzen zij op ideologische gronden alles af wat progressieven misschien aantrekkelijk zouden vinden. De behandeling van het belastingplan is hier een goed voorbeeld van. Jesse Klaver begon met een eis om acht miljard euro aan belastingen van werkenden naar kapitaalbezitters over te hevelen. Vervolgens deed hij zoveel concessies dat je in zijn voorstel nauwelijks nog een rode tint kunt zien. Voor de VVD-ministers is dat niet genoeg. De discussie draait niet om inhoud, maar om de vraag of het kabinet naar links of naar rechts gaat. Het lijkt erop dat de persoonlijke verhoudingen binnen het kabinet inmiddels behoorlijk verstoord zijn.

Het is duidelijk wie hiervoor verantwoordelijk is: de onbuigzame Draufgänger Dilan Yesilgöz en Eelco Heinen. Zij laten zich volledig leiden door hun eigen ideeën. Het is opvallend hoe de adviezen van de Raad van State over de voorstellen van Eelco Heinen, die volgens velen een financieel expert zou zijn, worden genegeerd. Evenzeer is het evident dat Dilan Yesilgöz op het ministerie van Defensie zich als een soort groothertogin gedraagt. Deze operettefiguur heeft een voorliefde voor de militairen, maar lijkt verder niet veel te begrijpen van haar functie. Ze besteedt ongetwijfeld veel tijd aan het vertonen van haar onbuigzame karakter. Ook de minister van Justitie, David van Weel, komt over als een bewindsman die graag grootse woorden spreekt, maar keer op keer moet inbinden. Ruben Brekelmans, de leider van de VVD-fractie in de Tweede Kamer, is van hetzelfde laken een pak. Deze groep van vier is bezig met hun ideologische starheid, hun eenzijdige standpunten en hun behoefte om altijd gelijk te hebben, wat de VVD naar de afgrond leidt.

Een tussentijdse wisseling van de wacht is dringend nodig. Anders zal de VVD klappen krijgen die ze niet zal overleven. De partij heeft genoeg kopstukken die een sterke verbondenheid met de partij combineren met een pragmatische instelling en het besef dat wie wil nemen, ook moet kunnen geven. De VVD heeft vakbekwame leiders nodig die kunnen inspelen op de omstandigheden en die in staat zijn om hun koers tijdig aan te passen om de partij te redden.

Er zijn genoeg geschikte kandidaten. De afgelopen jaren zijn ze echter allemaal op een zijspoor terechtgekomen. Personen zoals Yesilgöz, Brekelmans, Heinen of Van Weel kunnen best nuttig zijn, maar dan als rechtsbuiten in een minder prominente rol, niet als bepalende figuren. Met andere woorden: het is tijd voor een revolte. De VVD heeft in het verleden vaker op een beschaafde manier revoltes uitgevoerd, zoals Ed Nijpels en Joris Voorhoeve kunnen bevestigen. Zelfs de oprichter Pieter Oud liet op een gegeven moment weten dat zijn tijd voorbij was.

Het doel van deze revolte moet zijn om de VVD te weerhouden van het flirten met extreemrechts. Hiervoor zijn ministers nodig die in het kabinet-Jetten een eenheid vormen en geen splijtzwam zijn. Alleen dan kan de VVD meerderheden bereiken die daadwerkelijk willen meedenken. Dit zal uiteindelijk meer opleveren dan proberen je huid zo duur mogelijk te verkopen en voortdurend op je strepen staan. Daarnaast is het van belang dat de nieuwe VVD-ministers over voldoende kennis beschikken, zodat ze niet volledig afhankelijk zijn van ambtelijk advies.

De snelste manier om dit te realiseren is waarschijnlijk een formatie-Jetten waarin alleen de VVD-ministers en staatssecretarissen geheel of gedeeltelijk worden vervangen. Daarna kan het herstel van de reputatieschade beginnen en kan de regering van Nederland daadwerkelijk aan de slag. Dit is mijn dringende advies aan de VVD. Ik hoop niet dat mijn vader nu komt spoken omdat ik geprobeerd heb de partij van het geld en de werkgevers goede raad te geven. Maar ik kijk uit naar een bezoek voor de gezelligheid in een van mijn dromen.

Daarnaast ben ik van mening dat het toeslagenschandaal, net als de problemen rond het UWV en de zaak rondom het Groninger aardgas, niet uit de publieke aandacht mag verdwijnen.