Datacenters verbruiken steeds meer stroom, óók door ons internetgebruik: tijd voor data-schaamte?
Het CBS heeft vandaag nieuwe gegevens gepresenteerd over het elektriciteitsverbruik van datacenters in Nederland. In het afgelopen jaar is er 5.664 gigawattuur (GWh) aan energie geleverd aan deze centra, wat vergelijkbaar is met het totale elektriciteitsverbruik van een grote stad zoals Amsterdam.
Het stroomverbruik van datacenters maakt nu 5 procent uit van het totale elektriciteitsverbruik in Nederland, een stijging ten opzichte van 4,6 procent in 2024. Dit markeert opnieuw een groei in het energieverbruik door datacenters, die sinds 2017 hun elektriciteitsverbruik hebben verdrievoudigd. Alex de Vries-Gao, datawetenschapper aan de Vrije Universiteit Amsterdam, merkt op: "Dit is een aanzienlijke hoeveelheid. We hebben het hier over een twintigste van het totale stroomverbruik. Er zijn niet veel sectoren die dat kunnen evenaren."
Maar waarvoor wordt al deze energie gebruikt? Andrew van der Haar, woordvoerder van de Dutch Data Center Association, legt uit dat de toename van het energieverbruik samenhangt met de groeiende vraag naar digitale diensten. "Bellen, online afspraken maken bij het ziekenhuis, online winkelen en Netflix kijken," somt hij op. "Digitale diensten worden steeds vaker gebruikt."
De rol van kunstmatige intelligentie (AI) in dit proces is ook significant, al plaatst Van der Haar daar een kanttekening bij. "Sommige mensen beweren dat AI juist voor efficiënter energieverbruik zorgt in vergelijking met traditioneel zoekmachinegebruik." Hij denkt echter dat AI, door de ontwikkeling van betere computerchips, op de lange termijn minder energie zal verbruiken.
Toch roept hij ook een belangrijke vraag op: "Moeten we deze groei in gebruik willen?" De Vries-Gao bevestigt dat Nederlanders steeds meer digitale diensten gebruiken en daardoor meer afhankelijk worden van datacenters. Hij pleit voor meer transparantie over het gebruik van deze centra: "Het is nu erg onduidelijk welke applicaties door datacenters worden ondersteund. Een datacenter is in feite een grote zwarte doos," legt hij uit. "We weten niet of de apparatuur daar uitsluitend voor essentiële diensten wordt gebruikt, of ook voor zaken zoals het trainen van modellen voor Amerikaanse bedrijven, waarvan wij in Nederland slechts een klein deel kunnen benutten."
De Vries-Gao wijst erop dat zonder datacenters, er geen AI mogelijk is. "Dat is een goed punt. We hebben datacenters nodig, maar is het nodig in deze mate?" Hij merkt op dat datacenters momenteel vooral gericht zijn op generatieve AI, wat heeft geleid tot een verdubbeling van het energieverbruik in de afgelopen vier jaar. "Daarbij gaat het om toepassingen zoals ChatGPT, video- en afbeeldinggeneratie, wat extra veel energie kost. Al die AI-activiteiten kosten enorm veel energie, en het is de vraag of de wereld daar daadwerkelijk beter van wordt. Omdat we niet weten wat er precies in die datacenters gebeurt, kunnen we moeilijk beoordelen of deze kosten gerechtvaardigd zijn."
Van der Haar stelt dat consumenten ook de keuze hebben om minder gebruik te maken van digitale diensten. "Je kunt als consument ook zeggen: 'Ik kijk daar gewoon niet meer naar.' Het hoeft niet, weet je wel. Als je minder kijkt, is er ook minder vraag." Hij benadrukt dat Nederlanders bewuster kunnen omgaan met AI en digitale diensten. "Datacenters functioneren niet uit eigen belang; ze worden gedreven door de vraag vanuit de markt."
Wat betreft de transparantie die De Vries-Gao voorstaat, merkt Van der Haar op dat dit een uitdaging is. "Ik weet ook niet precies wat uw verwarmingskosten zijn," vergelijkt hij. "Er wordt alleen gerapporteerd over het totale verbruik, zonder in detail te specificeren hoeveel naar de warmtepomp, televisie of wasmachine gaat." Daarnaast speelt cyberveiligheid een rol. "Als je inzicht krijgt in waar bepaalde diensten draaien, kan dat het risico op ontwrichting vergroten. We hebben wetgeving die ervoor zorgt dat deze informatie goed beschermd blijft, zodat bijvoorbeeld ziekenhuizen niet kwetsbaar worden."
Desondanks hebben datacenters in Nederland als doel om hun energieverbruik te verminderen. "We willen in 2050 energieneutraal zijn, wat wettelijk is vastgelegd. Nederland is koel, dus datacenters worden gekoeld met buitenlucht in plaats van airco's." Bovendien willen ze de vrijgekomen warmte gebruiken voor het verwarmen van kantoorpanden of terugleveren aan een warmtenetwerk. "Daar zijn al projecten voor in ontwikkeling, dus dat zijn stappen richting verduurzaming."