Groningse universiteit verwerpt kritiek en vervolgt onderzoek naar Dode Zeerollen
De Rijksuniversiteit Groningen (RUG) heeft aangekondigd verder te gaan met haar onderzoek naar de Dode Zeerollen, ondanks de kritiek van achttien hoogleraren die het universiteitsbestuur hebben aangespoord om deze beslissing te heroverwegen. Volgens deze hoogleraren kan de RUG niet neutraal blijven wanneer zij samenwerkt met een Israëlische overheidsinstantie.
De Dode Zeerollen zijn een van de meest significante archeologische ontdekkingen van de vorige eeuw. Deze verzameling bevat meer dan 2000 jaar oude Joodse teksten die ook inzicht geven in Bijbelse teksten. Onder leiding van Mladen Popovic, projectleider aan de RUG, wordt er in een vijfjarig onderzoek samengewerkt met Europese collega's en het laboratorium van de Israel Antiquities Authority (IAA) in Jeruzalem. Ze analyseren honderden monsters van perkament, papyrus, inkt, stofdeeltjes en mineralen om de oorsprong van de rollen te achterhalen.
Het onderzoek kreeg in 2025 wereldwijde aandacht toen onderzoekers via kunstmatige intelligentie ontdekten dat sommige rollen ouder zijn dan eerder gedacht. Echter, na het toekennen van 2,5 miljoen euro subsidie voor het onderzoek medio 2026, kwamen critici in opstand. In augustus van dit jaar werd er een open brief gestuurd door Stichting Groningen-Jabalya, Apartheid Vrije Zone Groningen en RUG4Palestine aan het college van bestuur, waarin zij pleitten voor een stopzetting van het onderzoek.
Critici wijzen erop dat Arabische woestijnbewoners en archeologen tussen 1947 en 1956 de tekstfragmenten hebben gevonden, voornamelijk in de elf grotten bij Qumran, die gelegen zijn op de Westelijke Jordaanoever. Na de Israëlische bezetting van dit gebied in 1967 werden de Dode Zeerollen overgebracht van het Palestijnse Archeologische Museum naar het Israël Museum in West-Jeruzalem, waardoor de Palestijnen geen toegang meer hebben tot de rollen.
Een belangrijk deel van de kritiek richt zich op de samenwerking met de Israëlische IAA. Critici beweren dat deze samenwerking de bezetting van Palestijns gebied legitimeert. Daarnaast wordt in de brief aangehaald dat er in Israël een wet in de maak is die ervoor zou zorgen dat archeologie op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza volledig onder Israëlische wetgeving valt. Dit zou volgens de critici Israël in staat stellen gemakkelijker land toe te eigenen en zijn aanspraken op de Westelijke Jordaanoever te rechtvaardigen onder het mom van archeologie.
In reactie op de open brief liet het college van bestuur eind augustus weten dat de situatie in de regio "hartverscheurend" is, maar dat deze geen direct verband houdt met het onderzoek naar de Dode Zeerollen, zoals gerapporteerd door RTV. Ondanks de bezorgdheid hebben de achttien hoogleraren in oktober opnieuw een brief gestuurd, waarin zij het bestuur dringend verzoeken om het besluit te heroverwegen.
Marcel Brus, emeritus hoogleraar internationaal publiekrecht en een van de ondertekenaars van de brief, stelde: "Door samen te werken geeft de RUG de Israëlische instelling erkenning, legitimiteit en aanzien. Wie in een situatie van onrecht neutraal blijft, heeft de kant van de onderdrukker gekozen."
Desondanks heeft het college van bestuur vorige week bevestigd door te gaan met het onderzoeksproject. Een woordvoerder van de universiteit gaf aan dat de Dode Zeerollen zijn ontdekt "op verschillende locaties en onder verschillende bestuursregimes." Hierdoor is het volgens de universiteit juridisch onduidelijk wie de eigenaar van de rollen is, aangezien zowel Israël, de Palestijnse Autoriteit als Jordanië aanspraak maken op de manuscripten. Het internationaal recht biedt volgens de RUG geen duidelijk antwoord op welke aanspraak voorrang heeft.
Bovendien benadrukt de RUG dat zij de ethische overwegingen in de context van het onderzoek serieus neemt en kijkt naar de maatschappelijke impact. De universiteit stelt dat zij deze aspecten in overweging neemt samen met het wetenschappelijke doel, de onafhankelijkheid en de rol van de samenwerkingspartner. De RUG geeft aan dat samenwerken met een Israëlische instelling niet betekent dat onderzoekers partij kiezen of het beleid van de overheid goedkeuren.
Marcel Brus en zijn collega’s hebben aangegeven niet bij het besluit van de universiteit te zullen blijven zitten en dat zij blijven aandringen op kritische vragen over het onderzoek.