Oppositieleider Eisenkot mag Israëlische regering vormen, maar staat voor lastige puzzel

In Israël heeft oppositieleider Gadi Eisenkot (Yashar) de opdracht gekregen om als eerste een nieuwe regering te vormen. President Herzog heeft hem aangewezen als formateur, ondanks het feit dat de Likud-partij van Netanyahu de meeste stemmen heeft behaald. Eisenkot ontving echter meer aanbevelingen van andere partijen, wat hem in de positie plaatst om een regering te vormen. Desondanks is het proces allesbehalve eenvoudig.

De Arabische partijen, waaronder de Verenigde Arabische Lijst (Ra'am) en de Gezamenlijke Lijst, hebben een recordaantal van negentien zetels behaald in deze verkiezingen. Deze partijen zouden Eisenkot kunnen helpen bij het vormen van een regering, maar verschillende leiders binnen het oppositieblok sluiten samenwerking met hen uit.

Eisenkot heeft vier voorwaarden opgesteld waaraan zijn potentiële partners moeten voldoen: erkenning van Israël als een Joodse en democratische staat, instemming met de waarden van de onafhankelijkheidsverklaring, militaire of maatschappelijke dienstplicht voor iedereen, en het erkennen van Hamas als een terreurorganisatie, met de toezegging om de militaire en bestuurlijke capaciteiten van deze groep te ontmantelen.

De Verenigde Arabische Lijst, onder leiding van Mansour Abbas, heeft eerder aangegeven open te staan voor samenwerking en hanteert een pragmatische benadering. Hoewel Abbas de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023 heeft veroordeeld, noemt hij Hamas niet expliciet een terreurorganisatie. De Gezamenlijke Lijst, een samenwerking van drie kleinere partijen, zegt zich niet gebonden te voelen aan Eisenkots voorwaarden, maar is wel bereid om een regering onder zijn leiding te steunen.

Dit betekent dat Eisenkot de mogelijkheid heeft om een minderheidsregering te vormen met de Arabische partijen. Echter, binnen het oppositieblok zijn er leden, zoals Bennett en Lieberman, die een regering die afhankelijk is van steun van Arabische partijen absoluut uitsluiten.

Intussen probeert de huidige premier Netanyahu de zorgen van de bevolking omtrent een regering met Arabische partijen aan te wakkeren. Hij waarschuwde woensdag voor een regering die afhankelijk zou zijn van "islamistische partijen die terrorisme steunen". Daarnaast beschuldigt Netanyahu, samen met zijn Likud-partij, de Arabische partijen van verkiezingsfraude en beweert hij dat er sprake is van buitenlandse inmenging. Hoewel er onderzoeken zijn ingesteld, hebben de kiescommissie en de politie verklaard dat er geen bewijs is voor grootschalige fraude.

Voor het weekend deed zich plotseling een andere mogelijkheid voor Eisenkot voor: een samenwerking met de ultraorthodoxe partijen. De Verenigd Thora-Jodendom (UTJ) was altijd een bondgenoot van Netanyahu, maar heeft deze keer geen aanbeveling voor een kandidaat-premier gedaan, wat lijkt te wijzen op een afstand nemen van Netanyahu.

Een belangrijk punt voor de ultraorthodoxe partijen is de vrijstelling van militaire dienst voor hun mannen. De afgelopen jaren is UTJ steeds gefrustreerder geraakt onder Netanyahu, omdat hij er niet in slaagde om deze vrijstelling wettelijk te regelen. Een samenwerking met Eisenkot, die zich sterk maakt voor dienstplicht voor iedereen, lijkt echter onwaarschijnlijk. Toch gaf oppositieleider Lieberman donderdag aan bereid te zijn tot een compromis over de dienstplicht, mits dit leidt tot een coalitie zonder Netanyahu.

Of de andere oppositieleiders, en met name Eisenkot zelf, akkoord zullen gaan met een dergelijke aanpassing is de vraag. Eisenkot herhaalde kort daarna zijn vier voorwaarden voor samenwerking, inclusief de eis van militaire en maatschappelijke dienstplicht voor iedereen.

Daarnaast wordt de mogelijkheid van een eenheidsregering besproken, waarbij Eisenkot en Netanyahu zouden samenwerken. Netanyahu heeft hier gisteravond opnieuw voor gepleit, maar Eisenkot sluit elke samenwerking met Netanyahu uit, net als de andere oppositieleiders.

De dreiging van een nieuwe oorlog met Iran zou de situatie kunnen veranderen. De spanning over een mogelijke aanval door Amerika en Israël hangt al enige tijd in de lucht. Mocht een aanval plaatsvinden, kan de roep om nationale eenheid toenemen, wat de druk op Eisenkot zou kunnen verhogen om toch met Netanyahu samen te werken.

Het politieke landschap in Israël is dus verstrikt geraakt in verkiezingsbeloftes en duidelijke grenzen. De komende weken zal duidelijk moeten worden welke partijen bereid zijn hun standpunten te herzien. Eisenkot staat voor een complexe politieke puzzel en het lijkt erop dat hij mogelijk verkiezingsbeloftes zal moeten breken.

Hij heeft 28 dagen de tijd om een coalitie te vormen, met de mogelijkheid van een verlenging van 14 dagen. Als het hem binnen deze termijn niet lukt, kan de beurt mogelijk naar Netanyahu gaan.