Sluiting verouderde labs RIVM dreigt, terreinbeheerder bezorgd om uitbraakrisico

Het RIVM, het onderzoeksinstituut in Bilthoven, staat op het punt zijn vergunning te verliezen voor laboratoria waar onderzoek wordt gedaan naar gevaarlijke ziekteverwekkers zoals tuberculose en polio. Dit blijkt uit een brief van Stichting-ALt, de terreinbeheerder van het Utrecht Science Park Bilthoven, aan de directie van het RIVM. Stichting-ALt is verantwoordelijk voor de milieuvergunningen op het terrein, dat ook enkele farmaceutische bedrijven herbergt.

De reden voor het dreigende verlies van de vergunning is de herhaaldelijk uitgestelde verhuizing van het RIVM naar de universiteitscampus De Uithof in Utrecht. Voor het instituut is er een nieuw gebouw neergezet, dat oorspronkelijk in 2018 opgeleverd had moeten worden. Tijdens de bouw bleek echter dat de constructie niet bestand was tegen trillingen van de nabijgelegen snelweg A27 en andere verkeersroutes. Deze trillingen kunnen de metingen van gevoelige laboratoriumapparatuur verstoren, wat aanpassingen noodzakelijk maakte en leidde tot vertraging. Nadat het gebouw uiteindelijk gereed was, bleken de beveiligingssystemen niet op orde, wat opnieuw leidde tot uitstel.

In de brief aan het RIVM uit Stichting-ALt haar blijvende bezorgdheid over de risico’s van het werken met gevaarlijke ziekteverwekkers in verouderde gebouwen. Een recente tegenslag verhinderde bovendien dat het RIVM dit jaar de deadline voor verhuizing zou halen; het stroomnet is overbelast, waardoor de energievoorziening van het nieuwe gebouw in gevaar kan komen. De aannemer, MEET Strukton, moet eerst gasgeneratoren installeren om pieken in de stroomvraag op te vangen voordat het RIVM kan verhuizen.

Volgens Stichting-ALt is de situatie bij de oude laboratoria in Bilthoven onhoudbaar geworden. De terreinbeheerder stelt dat de veiligheid al te lang in het geding is, en benadrukt in de brief dat de risico’s van het werken met gevaarlijke ziekteverwekkers in verouderde gebouwen en met verouderde apparatuur steeds groter worden. In 2024 besloot de stichting, in overleg met de verantwoordelijke autoriteiten, om tijdelijk een uitzondering te maken voor het RIVM. Deze uitzondering gold specifiek voor BSL3-laboratoria, die onder een streng veiligheidsregime vallen om te voorkomen dat ziekteverwekkers en genetisch gemodificeerde organismen kunnen ontsnappen. De versoepeling was geldig tot medio 2026, wat voldoende tijd bood voor de verhuizing van het RIVM naar Utrecht.

Toen in 2025 duidelijk werd dat het nieuwe gebouw niet op tijd klaar zou zijn, werd de uitzondering met zes maanden verlengd. Onlangs vroeg het RIVM echter om een verdere verlenging van de uitzonderingsclausule tot eind 2027, maar Stichting-ALt stemt hier niet mee in. In de brief aan de RIVM-directie wordt gesteld dat de steeds weer uitgestelde verhuizing de risico’s van de BSL3-activiteiten van het RIVM vergroot. Een incident zou grote gevolgen kunnen hebben voor de vergunde hoogrisico-activiteiten van andere bedrijven op het terrein, zoals Bilthoven Biologicals en Intravacc.

Een woordvoerder van het RIVM heeft in reactie op de zorgen van Stichting-ALt ontkend dat de laboratoria of de installaties verouderd zijn. Hij benadrukt dat de veiligheid altijd voorop staat en dat het probleem louter administratief van aard is. “Daarover zijn we in gesprek met de Stichting-ALt,” voegde hij eraan toe.

Stichting-ALt heeft voorgesteld dat het RIVM op zoek gaat naar een alternatieve locatie voor zijn laboratoria totdat het nieuwe gebouw in Utrecht beschikbaar is. Voorzitter Nico Oudendijk merkte op dat er zelfs op hetzelfde terrein in Bilthoven een geschikte uitwijklocatie beschikbaar zou zijn. Stichting-ALt weigerde verder commentaar te geven.

De RIVM-woordvoerder gaf aan dat de verhuizing naar De Uithof nog niet is ingepland en dat dit pas zal gebeuren wanneer het gebouw volledig gereed is. Hij benadrukte dat de verhuizing van geavanceerde laboratoria een zorgvuldige planning vereist en dat deze operatie maanden in beslag zal nemen.