Waarom krijgen 75-plussers geen oproep? Vijf vragen over darmkankeronderzoek

Recentelijk is gebleken dat een aanzienlijk aantal mensen niet deelneemt aan het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Sterker nog, veel mensen gooien de uitnodiging in de papierbak. Naar aanleiding van ons artikel over deze kwestie hebben we verschillende vragen ontvangen over het bevolkingsonderzoek. Mariël Croon, directeur van het MDL Fonds, beantwoordt deze vragen.

Elke Nederlander tussen de 55 en 75 jaar ontvangt om de twee jaar een paarse envelop met een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek naar darmkanker. Deze test, die thuis kan worden uitgevoerd, is bedoeld om bloed in de ontlasting op te sporen. Dit kan een indicatie zijn van een voorstadium van darmkanker of zelfs van bestaande darmkanker. Het is mogelijk om de test uit te voeren voordat er klachten optreden.

Waarom krijgen mensen ouder dan 75 geen oproep meer? "Dit is een beslissing van de overheid, die kijkt naar de kans op darmkanker en de effectiviteit van het versturen van de paarse envelop," legt Croon uit in het radioprogramma Lunchbreak. "Als iemand in de voorgaande jaren regelmatig heeft deelgenomen, kan men ervan uitgaan dat er geen problemen zijn. De kans om na de 75ste levensjaar nog darmkanker te ontwikkelen is zeer klein, waardoor het risico miniem is."

Betekent dit dat alleen mensen met een verhoogd risico een oproep krijgen? "Het hele bevolkingsonderzoek is gebaseerd op statistieken. De overheid richt zich op diegenen die een verhoogd risico lopen. Er is een goede reden voor deze aanpak. Als het onderzoek te vroeg, bijvoorbeeld rond de 30 jaar, wordt uitgevoerd, is de kans op vals positieve uitslagen groot. Dit leidt tot onnodige stress en extra onderzoeken, wat zowel voor de patiënt als voor de zorg een belasting vormt. Dit draagt ook bij aan langere wachtlijsten," aldus Croon. "Het MDL Fonds pleit voor een uitbreiding van de testleeftijd naar 50 jaar. Na herhaalde verzoeken komt er binnenkort een onderzoek waarbij ook jongere mensen worden gescreend. Mensen boven de 75 met een geringe hoeveelheid bloed in de ontlasting zullen ook nog één keer een test krijgen."

Is het mogelijk om darmkanker te krijgen na een negatieve test? "Ja, dat kan gebeuren. De screening is effectief, maar het is een risicoselectie. Bij de eerste screening wordt 70 tot 80 procent van de gevallen ontdekt. Het is belangrijk om deze test regelmatig te herhalen, maar de test is nooit 100 procent betrouwbaar. Geen enkele test kan dat zijn," legt Croon uit. "Deze test detecteert bloed in de ontlasting, maar er zijn vormen van darmkanker die niet of nauwelijks bloeden, wat betekent dat ze niet worden opgemerkt. In sommige gevallen kan de kanker ook plotseling snel groeien tussen de screenings door. De test biedt dus geen absolute garantie."

Speelt de familiegeschiedenis een rol bij het risicoprofiel? "Over het algemeen is darmkanker niet erfelijk. Het erfelijke aspect verhoogt het risico slechts in beperkte mate. Andere factoren, zoals roken, alcoholconsumptie, overgewicht en de inname van rood vlees, dragen ook bij aan het risico. De overheid heeft besloten om alleen mensen tussen de 55 en 75 jaar uit te nodigen voor het bevolkingsonderzoek. Wij bij het MDL Fonds pleiten ervoor om de leeftijdsgrens naar 50 jaar te verlagen." Croon adviseert mensen die een familielid hebben verloren aan darmkanker om alert te zijn op hun eigen klachten.

Is het mogelijk om de test zelf aan te vragen? "Er zijn online zelftesten beschikbaar. Iedereen kan besluiten deze aan te schaffen. Deze testen kunnen ook bloed in de ontlasting detecteren, maar huisartsen zijn hier meestal niet blij mee," besluit Croon.