Na 104 jaar zwijgt het Sint-Jozefkoor: ‘Dit is de laatste keer’

Het Sint-Jozefkoor in Helmond heeft besloten te stoppen. Na meer dan een eeuw van gregoriaanse zang in de kerk is er onvoldoende nieuwe aanwas om de traditie voort te zetten. Het koor zal voor het laatst te horen zijn op zondag 3 januari. “We maken zelf een einde aan deze periode,” aldus Leenen van het koor.

Het koor werd opgericht op 13 oktober 1922 door Henri Michielsen. “We kunnen terugkijken op een rijke geschiedenis,” vertelt Leenen. “We hebben nooit met de gedachte gezeten: wanneer stopt het nu? Iedere zondag was weer van belang.”

Het Sint-Jozefkoor staat bekend om zijn gregoriaanse muziek, een eeuwenoude vorm van eenstemmige kerkmuziek met teksten in het Latijn. Leenen legt uit dat deze muziek een essentieel onderdeel van de kerkdienst is. “Alles wat we zingen, is afgestemd op de teksten van die zondag. Het is geen concert. De muziek heeft altijd een functie binnen de mis.”

Voor buitenstaanders lijkt gregoriaanse zang eenvoudig, maar Leenen benadrukt dat het een van de moeilijkste vormen van koorzang is. “We zingen met het hele koor één melodielijn, wat betekent dat iedereen exact hetzelfde moet zingen. Daarnaast heeft het geen vast ritme zoals moderne muziek; het ritme volgt de tekst.”

Het gebrek aan jonge zangers is de belangrijkste reden voor het stoppen van het koor. Vroeger maakten kinderen via scholen en zangopleidingen kennis met het gregoriaans, maar dat is tegenwoordig vrijwel niet meer het geval. “De maatschappij is veel sneller geworden. Gregoriaans vraagt tijd, aandacht en jarenlange training. Vroeger kregen kinderen dagelijks muziekonderwijs en leerden ze noten lezen. Die basis is er nu nauwelijks meer.”

Leenen gelooft dat het koor een belangrijke rol speelde in de mis. “Wij zijn de schakel tussen de priester en de kerkgangers. Het gaat niet om ons als koor. Daarom voelen we ons ongemakkelijk bij applaus na afloop. We staan daar niet voor onszelf, maar ter ondersteuning van de mis.”

Dat gevoel van dienstbaarheid was altijd een constante factor. De zangers kwamen jarenlang zingend de kerk binnen, repeteerden wekelijks en zongen vrijwel elke zondag in de mis. Het feit dat ze zo lang zijn doorgegaan, komt volgens Leenen ook door de bijzondere ervaring die zingen met zich meebrengt. “Het is bijna niet te beschrijven. Maar als alles samenkomt, gebeurt er iets bijzonders. Dat is wat een koor bij elkaar houdt.”

Desondanks kijkt Leenen met vertrouwen naar de toekomst van de kerk. Een nieuwe muziekgroep zal de zondagse vieringen overnemen. “Het is niet ons gregoriaans, maar het is een enthousiaste groep. Dat maakt het voor ons gemakkelijker om afscheid te nemen.”

In de afgelopen decennia heeft het Sint-Jozefkoor studiereizen gemaakt, concerten gegeven, cd’s uitgebracht en samengewerkt met televisieprogramma’s. Volgens Leenen zijn dat echter bijzaken. “Het belangrijkste was altijd die ene mis op zondagmorgen. Daar draaide alles om.”

Hoe het zal voelen als het koor daadwerkelijk zwijgt, is voor hem nog onduidelijk. De eerste emoties zijn al voelbaar. “Onlangs zongen we een gezang en ik realiseerde me: dit is de laatste keer. Volgend jaar zingen we dat niet meer.”

Op zondag 3 januari zal het Sint-Jozefkoor voor het laatst optreden, met de wisselende en vaste gregoriaanse gezangen van die zondag. De exacte tijden van deze laatste uitvoering worden later bekendgemaakt.