Nieuwe kandidaat dwergplaneet ontdekt: 2026 ED138 is groter dan Pluto en stond al tien jaar verstopt tussen de sterren

De Vera C. Rubin-sterrenwacht heeft onlangs een nieuwe kandidaat-dwergplaneet ontdekt, genaamd 2026 ED138. Dit object, dat groter is dan Pluto, bevindt zich voorbij de baan van Pluto en is opmerkelijk helder. Indien zijn status als dwergplaneet bevestigd wordt, zal het tot de grootste dwergplaneten in ons zonnestelsel behoren.

Op 13 oktober 2026 analyseerde Matthew Holman, een astronoom van het Center for Astrophysics van het Harvard & Smithsonian instituut, de gegevens van de sterrenwacht die eerder dat jaar waren verzameld. Dit zoekprogramma is ontworpen om de bewegingen van kleine objecten te traceren tussen miljarden sterren. Holman ontdekte een object dat zich ver voorbij Neptunus bevond en dat opviel door zijn helderheid. De volgende dag werd de ontdekking gemeld bij het Minor Planet Center van de Internationale Astronomische Unie, waar het de voorlopige aanduiding 2026 ED138 kreeg.

Deze ontdekkingen zijn bijzonder, omdat 2026 ED138 de eerste kandidaat-dwergplaneet is die door de Vera C. Rubin-sterrenwacht is ontdekt. De sterrenwacht is pas kort operationeel en is in 2026 begonnen met de Legacy Survey of Space and Time, een tienjarige missie om de zuidelijke sterrenhemel te verkennen. Het feit dat een object van deze grootte al in de eerste maanden van de missie is gevonden, getuigt van de gevoeligheid van de telescoop en de algoritmes die de gegevens analyseren.

Momenteel bevindt 2026 ED138 zich ongeveer 46 astronomische eenheden (AE) van de zon, waarbij één AE de gemiddelde afstand tussen de aarde en de zon is. Ter vergelijking, Pluto bevindt zich gemiddeld op ongeveer 40 AE, wat betekent dat de nieuw ontdekte kandidaat verder van de zon af staat. Dit plaatst het object in de categorie van trans-Neptunische objecten, die om de zon draaien buiten de baan van Neptunus.

De baan van 2026 ED138 is niet vlak, maar heeft een helling van bijna 25 graden ten opzichte van het eclipticavlak van het zonnestelsel. Hierdoor wordt het geclassificeerd als een ‘hete klassieke’ trans-neptunische object. Astronomen vermoeden dat de baan van 2026 ED138 door de zwaartekracht van Neptunus uit zijn oorspronkelijke koers is geduwd.

Wat betreft de grootte van het object, schommelen de schattingen van de diameter tussen de 600 en 1.500 kilometer. Deze variatie komt voort uit het feit dat astronomen op deze afstand niet direct de afmetingen kunnen meten. Ze kennen de afstand en de helderheid van het object, maar moeten een aannames doen over de terugkaatsing van zonlicht (albedo). Een donker oppervlak zou betekenen dat het object groter is dan wanneer het een lichter, ijzig oppervlak heeft. Om de afmetingen nauwkeuriger te bepalen, zijn vervolgwaarnemingen in het infrarood nodig.

Toch is de minimumschatting van 600 kilometer significant. IJslichamen van deze grootte hebben doorgaans genoeg zwaartekracht om een bolvorm aan te nemen. Dit is een van de criteria die een object tot dwergplaneet kwalificeert: het draait om de zon, is geen maan en heeft voldoende massa om min of meer rond te zijn, maar heeft zijn omgeving niet opgeruimd zoals de acht grotere planeten dat hebben gedaan. Als latere metingen de bolvorm bevestigen, kan 2026 ED138 zich voegen bij de rijen van Pluto, Ceres, Eris, Haumea en Makemake.

De reden dat 2026 ED138 zo lang onopgemerkt bleef, is eenvoudig. Het object bevindt zich momenteel in een deel van de hemel dat dichtbevolkt is met sterren, waardoor het voor de meeste telescopen moeilijk te onderscheiden is. De Vera C. Rubin-sterrenwacht is echter ontworpen om continu de zuidelijke hemel te fotograferen en de beelden met elkaar te vergelijken, waardoor het mogelijk is om verborgen details te onthullen.

In de archieven van de Dark Energy Camera, gemonteerd op de Victor M. Blanco-telescoop in Chili, vonden onderzoekers eerder beelden waarop 2026 ED138 al zichtbaar was. Dankzij de ADAM Precovery-dienst van het Asteroid Institute kunnen de waarnemingen tot 2016 worden teruggevoerd. Dit stelt astronomen in staat om de baan van het object over meer dan tien jaar nauwkeuriger te volgen.

Hoewel de ontdekking van 2026 ED138 nog niet betekent dat er een zesde dwergplaneet is toegevoegd aan onze lijst, is het een belangrijke stap. De afmetingen en vorm van het object zijn nog te onzeker, en de benodigde infraroodwaarnemingen moeten nog plaatsvinden. Wat wel duidelijk is, is dat de Vera C. Rubin-sterrenwacht zijn eerste kandidaat heeft geleverd en dat het een significante is. In de komende tien jaar wordt verwacht dat Rubin tienduizenden objecten voorbij Neptunus zal ontdekken, waarvan een klein aantal mogelijk als dwergplaneet kan worden erkend. De komende jaren zal moeten blijken of 2026 ED138 een unieke vondst was of de eerste van een reeks grote ijswerelden die lange tijd verborgen zijn gebleven tussen de sterren.