Overheid was onbetrouwbaar voor boeren, zegt Nationale ombudsman

De Nationale ombudsman heeft geconcludeerd dat de overheid de afgelopen tien jaar onbetrouwbaar is geweest voor de landbouwsector. Deze bevinding is gebaseerd op gesprekken met 32 boeren, die hun ervaringen deelden over de wisselende regels en onduidelijke beleidskeuzes die hen in onzekerheid hebben gebracht. Ombudsman Reinier van Zutphen benadrukt dat deze situatie niet alleen impact heeft gehad op de bedrijven van de boeren, maar ook op hun gezinnen.

Volgens Van Zutphen is het nieuwe landbouwbeleid dat onlangs door de regering is gepresenteerd onvoldoende om het vertrouwen van de boeren terug te winnen. "Boeren hebben geleden onder het handelen van de overheid en de onzekerheid over hun toekomst. Ze kunnen pas verder als de overheid erkent wat er mis is gegaan en welke gevolgen dat heeft gehad," aldus Van Zutphen.

De ombudsman wijst erop dat boeren de gevolgen hebben ondervonden van een veranderend beleid op het gebied van stikstof, mest, natuur, water en dierenwelzijn. Dit leidde ertoe dat investeringen werden uitgesteld en plannen voor verduurzaming en innovatie in het gedrang kwamen. Hij stelt dat de overheid te weinig regie heeft genomen, onvoldoende betrouwbaar en transparant is geweest en te weinig heeft geluisterd naar de boeren.

De effecten van deze onzekerheid reiken verder dan de bedrijven zelf, merkt Van Zutphen op. Bij boerengezinnen lopen werk en privé vaak door elkaar, wat kan leiden tot spanningen. "Verschillende visies over doorgaan, stoppen of aanpassen kunnen relaties onder druk zetten," zegt hij.

Daarnaast wijst de ombudsman op de manier waarop overheden communiceren, wat kan leiden tot wantrouwen. Verschillende boeren gaven aan dat belangrijke besluiten vaak op een vrijdag of vlak voor een vakantie worden aangekondigd. Dit maakt het voor hen moeilijk om ambtenaren te bereiken met vragen of kritiek, en zij vermoeden dat dit opzettelijk gebeurt om de reactie van de sector te dempen.

In zijn onderzoek heeft de ombudsman ervoor gekozen om niet alleen de feitelijke handelingen van overheden te onderzoeken, maar ook de ervaringen van boeren centraal te stellen. Sinds 2019 heeft het ombudsman-team gesprekken gevoerd met boeren uit verschillende delen van het land en uit diverse sectoren, zowel biologisch als gangbaar. Deze gesprekken hebben geleid tot belangrijke inzichten, hoewel de verhalen van de boeren niet geverifieerd zijn.

Naast de gesprekken met boeren heeft de ombudsman ook met belangenorganisaties, natuurbehoudsorganisaties, wetenschappers en experts van onder andere de Rabobank gesproken. Deze gesprekken vonden plaats tussen november 2025 en mei 2026, voorafgaand aan de presentatie van de stikstofplannen door landbouwminister Van Essen.

De ombudsman merkt op dat boeren zelf ook bijdragen aan de onzekerheid waarin ze verkeren. "Aan de ene kant worden zij dagelijks geconfronteerd met veranderlijk beleid. Aan de andere kant lobbyen ze actief bij de politiek, wat op sommige momenten bijdraagt aan de onvoorspelbaarheid," legt Van Zutphen uit. Deze veranderlijkheid bemoeilijkt het dagelijkse functioneren van hun bedrijven.

Op basis van zijn bevindingen doet de Nationale ombudsman enkele aanbevelingen. Hij adviseert om lange-termijndoelen te stellen en hieraan vast te houden. Daarnaast pleit Van Zutphen ervoor dat de minister van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur meer regie moet nemen en ervoor moet zorgen dat de regels van verschillende overheden beter op elkaar aansluiten.

Tot slot benadrukt Van Zutphen dat "het boerenverstand de afgelopen jaren te vaak is genegeerd." Hij roept overheden op om de kennis en ervaring van boeren beter te benutten bij het nemen van besluiten.