Studentenlijst wint verkiezingen Servië, autocraat Vucic verslagen
Na twee jaar van protesten hebben de Servische studenten president Aleksandar Vucic en zijn partij SNS weten te verslaan, die veertien jaar lang met een autoritair beleid in Servië regeerden. Tijdens de vervroegde parlementsverkiezingen op zondag heeft de Studentska Lista (Studentenlijst) volgens de eerste prognoses de regerende partij SNS van Vucic overtroffen.
De Studentska Lista behaalde 51,47 procent van de stemmen, zoals gerapporteerd door de onafhankelijke verkiezingswaarnemers van CRTA. De SNS van Vucic volgde met 40,42 procent, terwijl andere partijen de kiesdrempel niet wisten te halen. Dit resultaat betekent dat de Studentska Lista ongeveer 139 zetels in het Servische parlement verwerft, wat hen een ruime meerderheid geeft in het parlement van 250 zetels.
Even na het half tien 's avonds erkende Vucic zijn nederlaag op televisie, waarna de Serviërs in Belgrado hun balkondeuren openden en spontaan begonnen te juichen. Vuurwerk werd afgeschoten, en op straat waren mensen te zien die drie vingers in de lucht staken, een teken van steun voor de nummer 3 op de lijst van de Studentska Lista.
Met deze overweldigende overwinning heeft de Studentska Lista iets uitzonderlijks bereikt. De partij, die is gevormd door protesterende studenten, bestaat uit een lijst van 250 onervaren en vaak onbekende experts, professoren en lokale vertegenwoordigers. Slechts enkele maanden geleden hadden ze een officiële kieslijst opgesteld, en ze werden tegengewerkt door de Servische inlichtingendiensten. De media-aandacht op de nationale televisie was minimaal, en het budget voor hun campagne was zeer beperkt.
De studenten transformeerden de verkiezingen in een referendum over de vraag of Vucic aan de macht moest blijven of dat er verandering nodig was. Zoals de Studentska Lista het regime van Vucic noemde: “Servië of de maffia.” De keuze van de Serviërs was duidelijk: zij kozen voor verandering.
De protesten begonnen twee jaar geleden, na een instorting van een luifel bij een treinstation in Novi Sad, waarbij zestien mensen om het leven kwamen. Deze luifel was net gerenoveerd en werd een symbool van de wijdverspreide corruptie in het land. De studenten startten de protesten en bezetten maandenlang universiteiten in het hele land.
De protesten groeiden in omvang en werden steeds heftiger. De regering reageerde met repressie: ingehuurde knokploegen verschenen op straat, demonstranten werden met geweld gearresteerd en vrouwelijke activisten werden geïntimideerd, onder andere door het verspreiden van naaktfoto's. Na het eisen van vervroegde verkiezingen was de vraag of de studenten ook daadwerkelijk de overwinning konden behalen.
De Studentska Lista heeft geen charismatische leider, maar bestaat uit 250 door de studenten gekozen kandidaten zonder banden met Vucic, zonder strafblad en zonder politieke ervaring. De studenten hebben er bewust voor gekozen om geen enkele leider aan te wijzen om lastercampagnes te vermijden.
Corruptiebestrijding was het belangrijkste thema van de Studentska Lista tijdens de verkiezingen. Critici wijzen erop dat veel infrastructuurprojecten rechtstreeks aan bevriende bedrijven worden gegund. De invloed van Chinees en Russisch kapitaal op investeringen in het land roept ook vragen op. Vucic wordt al jarenlang beschuldigd van samenwerking met de georganiseerde drugshandel in het land.
De regering heeft ook repressie toegepast tegen elke vorm van oppositie, wat ook tijdens deze verkiezingscampagne het geval was. Op de telefoons van activisten werd spionagesoftware aangetroffen. Bij stembureaus en in het centrum van Belgrado verschenen ‘mannen in zwart’ – ingehuurde knokploegen en agenten in burger – om mensen te intimideren of opstootjes te veroorzaken.
De onafhankelijke verkiezingswaarnemer CRTA vond in 79 procent van de stembureaus in Belgrado aanwijzingen dat mensen op de foto gingen met hun stem, wat suggereert dat kiezers gedwongen werden om op Vucic's partij te stemmen. Dit fenomeen werd ook waargenomen bij eerdere verkiezingen in Servië, waarbij vooral overheidsambtenaren gedwongen zouden zijn om op de SNS te stemmen.
Na sluiting van de stembussen werden mensen in verschillende appgroepen aangespoord om niet naar buiten te gaan, uit vrees voor aanvallen van knokploegen. Toeristen in hotels werd ook afgeraden om de straat op te gaan. Maar ondanks deze waarschuwingen gingen duizenden feestvierende mensen in Belgrado de straten op om hun overwinning te vieren.
Vucic erkende zondagavond opvallend snel zijn nederlaag. “We hebben nog geen definitieve uitslag, maar op basis van een steekproef is het duidelijk dat we deze verkiezingen hebben verloren,” zei hij op televisie. “De Studentska Lista heeft gewonnen, zij zullen tussen de 135 en 140 zetels hebben en wij 105.”
Kort na zijn erkenning verlieten ook de gemaskerde mannen het plein voor het parlement in Belgrado, maar hun aanwezigheid werd overstemd door de juichende menigte.