Verdienmodel nieuwsmedia onder druk door AI-resultaten zoekmachines en chatbots

De AI-samenvattingen die Google genereert, vormen in sommige gevallen een schending van het auteursrecht van kranten en nieuwssites. Dit stelt advocaat-generaal Maciej Szpunar in een advies aan het Hof van Justitie van de EU, naar aanleiding van een rechtszaak die door een Hongaars mediabedrijf is aangespannen tegen Alphabet, het moederbedrijf van Google.

Google maakt gebruik van de AI-chatbot Gemini om samenvattingen te creëren die worden weergegeven wanneer een gebruiker een zoekterm invoert. Deze "AI-overzichten", zoals Google ze noemt, worden samengesteld uit verschillende bronnen op het internet.

Dit proces van informatie verzamelen, ook wel scrapen genoemd, leidt tot onvrede onder nieuwsmedia, omdat zij een afname zien in het aantal bezoekers dat via Google op hun websites komt. Onderzoek heeft dit jaar aangetoond dat gebruikers die op zoek zijn naar nieuws vaak niet doorklikken naar de oorspronkelijke bron die Google bij de samenvatting toont.

Als gevolg hiervan ervaren nieuwsorganisaties een daling in het verkeer naar hun websites, wat leidt tot minder abonnees en advertentie-inkomsten. Dit heeft negatieve gevolgen voor de financiële middelen die beschikbaar zijn voor journalistiek. Hester van Santen, ombudsman bij NRC, heeft onlangs haar zorgen geuit over deze ontwikkeling.

In haar rubriek beschrijft ze hoe de content van de redacteuren van NRC door de Google-chatbot wordt gebruikt om beknopte samenvattingen te genereren op basis van zoekopdrachten. Van Santen is niet de enige die zich hierover uitspreekt; er heerst al enige tijd onvrede binnen de journalistiek over AI-chatbots die informatie verzamelen.

Vorige week heeft het gerechtshof in Amsterdam geoordeeld dat het commerciële gebruik van korte fragmenten van nieuwsartikelen een inbreuk vormt op de rechten van uitgevers. Dit vonnis kwam in een rechtszaak van DPG Media, dat onder andere de Volkskrant en het AD uitgeeft, en Mediahuis, eigenaar van De Telegraaf en NRC, tegen het inmiddels opgeheven HowardsHome. Het hof oordeelde dat dit bedrijf inbreuk maakte op het auteursrecht door artikelen en foto's onrechtmatig te verzamelen en daar winst mee te maken.

Nienke Venema, directeur van de Stichting Democratie en Media, heeft vorig jaar in het radioprogramma De Rode Draad aangegeven dat kranten en nieuwssites aanzienlijke bedragen investeren in het maken van nieuwsberichten en verhalen. Desondanks wordt dit nieuws door Google razendsnel omgezet in een AI-overzicht. Venema noemde dit "het stelen van informatie door AI-chatbots".

Volgens advocaat-generaal Szpunar is het toegestaan om de feiten waarover een krant schrijft te gebruiken, mits de AI dit in andere bewoordingen doet. Hij wijst er echter op dat wanneer een taalmodel een publicatie van een website haalt, deze opnieuw formuleert en aan de gebruiker presenteert, dit in sommige gevallen kan leiden tot schending van het auteursrecht.

Daarnaast is het niet toegestaan om een betaalmuur te omzeilen om toegang te krijgen tot de informatie of teksten die de chatbot gebruikt voor zijn antwoorden. Dit is ook een punt dat in het advies wordt aangekaart.

NRC-hoofdredacteur Patricia Veldhuis heeft tegen de NOS verklaard dat het soms lijkt alsof er bots zijn die de NRC-website leegplunderen. Ze herinnert zich dagen waarop de website van NRC traag was, wat later bleek te komen door een grote hoeveelheid bots die de site aan het scrapen waren. Veldhuis beschrijft het als "ongestraft jatten door techreuzen". Ze vergelijkt het met een bakker wiens brood uit de etalage wordt gestolen en vervolgens op een markt verderop verkocht wordt. "Ze stelen ons product en geven daar niets voor terug", aldus Veldhuis.

Ze hoopt dat de politiek actie onderneemt en de noodzaak inziet van beleid rondom de AI-samenvattingen van chatbots. "Het huidige model ondermijnt de journalistiek", concludeert Veldhuis.