Column | Nederland is niet groot geworden door het veroveren van gebieden, de handelsgeest, innovatie of creativiteit, maar is gebouwd op ambtenaren

In een recente uitzending van Nieuwsuur sprak Arjan Noorlander over het effect van politieke beloften om het aantal ambtenaren te verminderen. Hij merkte op dat het al decennia lang goed lijkt te vallen als politici deze beloftes doen, maar dat het in de praktijk vaak niet haalbaar is. Noorlander, die het populisme goed doorziet, waarschuwde kiezers voor de aantrekkelijke maar onrealistische beloften die hen worden gedaan. Hij stelde dat men niet moet proberen om in die 'lekkere worst' te bijten, omdat deze vaak op het laatste moment wordt weggetrokken, wat betekent dat er geen extra ambtenaren zullen worden ontslagen.

Noorlander heeft een punt. Zelf kom ik uit een gezin van ambtenaren en we konden vaak lachen om de herhaalde aankondigingen dat het aantal ambtenaren zou worden verlaagd. De pogingen om ambtenaren te reduceren zijn van alle tijden en ik weet daar alles van, aangezien mijn vader zijn hele leven lang als ambtenaar werkte. Zijn baan was altijd veilig, en zelfs na zijn pensionering ontving hij nog een kerstpakket van zijn voormalige collega’s.

In onze buurt waren veel van de vrienden en buren van mijn vader ook ambtenaren. Zij hebben samen de grootste bezuinigingen doorstaan en moesten kort daarna alweer overleggen over nieuwe werkruimtes, omdat er weer extra personeel bij was gekomen. Het was een cyclus die nooit leek te eindigen. Ik heb jarenlang gehoord over de vergaderingen die hij met dezelfde mensen had, en hoewel ik zelf nooit ambtenaar wilde worden, besef ik dat je deze functie niet zomaar kunt elimineren. Zonder ambtenaren kan Nederland simpelweg niet functioneren.

Het land is niet groot geworden door het veroveren van gebieden of door handelsgeest, innovatie of creativiteit, maar is in wezen opgebouwd uit de fundamenten van de ambtenarij. Nederland heeft een van de best georganiseerde bureaucratieën ter wereld. Dit systeem levert niet alleen voordelen op, maar we hebben ook geleerd van de lessen uit de Tweede Wereldoorlog, toen het ambtenarenapparaat gewoon doorging met functioneren, zelfs in donkere tijden. We hebben een complex netwerk van diensten opgebouwd die met elkaar communiceren. Dit systeem is kwetsbaar; als je er enkele elementen uit verwijdert, kan het gemakkelijk instorten, en vervolgens zijn er nog veel meer ambtenaren nodig om het weer op te bouwen.

De discussie over het verminderen van het aantal ambtenaren is dus niet nieuw en zal waarschijnlijk ook niet snel verdwijnen. Het is belangrijk om te beseffen dat ambtenaren een cruciale rol spelen in het functioneren van de samenleving. De beloften van politici moeten kritisch worden bekeken, want de realiteit is vaak weerbarstiger dan het politieke discours doet vermoeden.