Als het minderheidskabinet valt, volgen er waarschijnlijk géén nieuwe verkiezingen - Joop - BNNVARA

In Nederland is het sinds dinsdag niet meer vanzelfsprekend dat er nieuwe verkiezingen plaatsvinden na de val van een kabinet. Dit is het gevolg van een motie die is aangenomen door de Tweede Kamer, ingediend door Mirjam Bikker van de ChristenUnie. De motie stelt dat de Tweede Kamer eerst moet evalueren of het mogelijk is om een nieuwe coalitie te vormen, bijvoorbeeld een tijdelijke, op basis van de bestaande zetelverdeling. Een verkenner kan deze mogelijkheid onderzoeken. Pas als deze poging tot een nieuwe coalitie niet succesvol is, zullen de kiezers opnieuw naar de stembus moeten. De uitvoering van deze motie ligt nu bij het Presidium, het dagelijks bestuur van de Tweede Kamer.

De aanleiding voor deze wijziging is het toenemende aantal kabinetsvalletjes in Nederland. Sinds het jaar 2000 heeft slechts één kabinet, namelijk kabinet-Rutte II (2012-2017), een volledige termijn doorstaan. Dit kabinet bestond uit de VVD en de PvdA en volgde op een eerder kabinet, dat niet lang standhield en afhankelijk was van de steun van Geert Wilders' PVV. Deze steun bleek al snel van weinig waarde te zijn.

Na elke vroegtijdige kabinetsval volgden er telkens nieuwe verkiezingen, wat resulteerde in langdurige formatieprocessen en opnieuw instabiele kabinetten die het ook weer niet wisten uit te zitten. Bikker wijst erop dat andere bestuurslagen, zoals gemeenteraden, Provinciale Staten en de Eerste Kamer, geen tussentijdse verkiezingen kennen, en stelt dat de Tweede Kamer een ongunstige uitzondering is. Haar voorstel kreeg steun van diverse partijen, waaronder PRO, de SGP en 50Plus, en ook de coalitiepartijen D66, VVD en CDA stemden voor de motie. Voor de huidige coalitie is het uitblijven van nieuwe verkiezingen een gunstige ontwikkeling, vooral omdat D66 en de VVD in de peilingen slecht scoren.

D66 kampt met negatieve cijfers, wat in grote mate te wijten is aan Rob Jetten, die zich door de VVD heeft laten beïnvloeden en zijn oorspronkelijke, optimistische verkiezingsbeloften heeft ingeruild voor een neoliberaal beleid. Zelfs het erkennen van genocide in Gaza is voor Jetten, die vorig jaar nog deelnam aan de Rode Lijn, inmiddels te ver gegaan. De VVD ondervindt ernstige problemen door de vermeende incompetentie van partijleider Dilan Yesilgöz, die de partij heeft omgevormd tot een soort polder-MAGA.

Het is zeer ongebruikelijk dat er binnen de huidige zetelverdeling een nieuwe formatie plaatsvindt. In 2006 verliet D66 het kabinet-Balkenende II, waarna een informateur binnen een week een rompkabinet van CDA en VVD vormde. Dit kabinet had als enige taak het voorbereiden van de begroting en maakte zich vervolgens klaar voor nieuwe verkiezingen. Het belangrijkste verschil met de huidige situatie is dat de Tweede Kamer nu zelf, bij meerderheid, een informateur kan aanwijzen, in plaats van dat deze rol toekomt aan de koning.