Opnieuw problemen met ict-systeem in Amsterdam, mogelijk loopt gemeente inkomsten uit erfpacht mis

De gemeente Amsterdam staat voor de vraag of het in totaal 179 miljoen euro aan erfpachtinkomsten kan innen. Deze kwestie staat centraal tijdens een spoeddebat in de gemeenteraad op woensdag, waar wethouder Alexander Scholtes (Grond en Ontwikkeling, D66) verantwoording moet afleggen over ernstige problemen met een verouderd ict-systeem.

Recentelijk werd onthuld dat het systeem Hermes, dat de erfpachtadministratie beheert en de jaarlijkse betalingen verzamelt, sinds oktober grotendeels zonder technische ondersteuning functioneert. Dit roept twijfels op over de toekomstige werking van het systeem. Scholtes heeft in een brief aan de gemeenteraad aangegeven dat ambtenaren al sinds maart op de hoogte zijn van deze situatie, maar dat hijzelf en de raad te laat en niet volledig geïnformeerd zijn. Hij heeft hiervoor zijn excuses aangeboden.

De timing van deze problemen is bijzonder kritisch, aangezien de gemeente vóór 15 november haar begroting bij de provincie moet indienen. De inkomsten uit erfpacht zijn essentieel voor de gemeentelijke financiën. Voor 2027 rekent de gemeente op 328,9 miljoen euro aan erfpachtinkomsten binnen een totale begroting van meer dan 8 miljard euro. Van dit bedrag komt 179 miljoen euro van jaarlijkse betalingen van erfpachters, die grond van de gemeente gebruiken en hiervoor een vergoeding betalen.

Het is al geruime tijd bekend dat het ict-systeem aan vervanging toe is. In 2020 begon de gemeente met de ontwikkeling van een nieuw, toekomstbestendig systeem. Echter, de implementatie bleek complexer dan voorzien en liep steeds vertraging op, aldus de wethouder. Tijdens deze periode werd er onvoldoende geïnvesteerd in het onderhoud van Hermes.

Toen ambtenaren begin dit jaar de risico’s van de situatie inzagen, werd een extern onderzoeksbureau ingeschakeld. Dit bureau bevestigde dat de geplande overstap niet haalbaar was en dat de aanpak herzien moest worden, mogelijk zelfs met de noodzaak om helemaal opnieuw te beginnen. Scholtes zegt dat hij pas in oktober van deze bevindingen op de hoogte werd gesteld en dat hij niet wist dat de licenties op dat moment waren verlopen.

Vorig jaar deed zich al een probleem voor met de invoering van Afis, een nieuw betalingssysteem. Dit leidde tot tienduizenden te laat betaalde facturen en kostbare herstelwerkzaamheden. Voor de implementatie van Afis was oorspronkelijk 9,1 miljoen euro beschikbaar gesteld, maar eind 2025 was de gemeente al 21,8 miljoen euro kwijt. Evaluaties toonden aan dat de problemen niet plotseling waren ontstaan; risico’s waren onderschat en waarschuwingen waren genegeerd.

Het is nog onduidelijk wat de gevolgen van de problemen met Hermes zullen zijn. Voorlopig ervaren Amsterdammers geen directe hinder, volgens een woordvoerder van Scholtes. Het systeem functioneert nog en erfpachters kunnen hun betalingen doen, maar de risico’s blijven bestaan. Scholtes wijst op twee belangrijke zorgen: de veiligheid van het systeem en de vraag of de gemeente in staat is om een eventuele storing zelf te verhelpen, nu de technische ondersteuning grotendeels ontbreekt.

Om de problemen aan te pakken en verdere escalatie te voorkomen, zijn extra middelen en personeel beschikbaar gesteld. Verantwoordelijke bestuurders en ambtenaren zullen elke twee weken de voortgang en risico’s bespreken, terwijl Scholtes wekelijks op de hoogte wordt gehouden. Ook gemeenteraadsleden krijgen meer inzicht in de ontwikkelingen: de erfpachtsystemen zijn aangemerkt als ‘risicovol project’, wat betekent dat de raad vaker geïnformeerd zal worden over de voortgang. Begin januari volgt er een update over de maatregelen voor het huidige systeem en uiterlijk eind maart moet duidelijk zijn welke scenario’s er zijn voor de ontwikkeling van een nieuw systeem.

Of de gemeente daadwerkelijk inkomsten zal mislopen, is nog niet duidelijk. Tijdens het debat op woensdag zal de raad vooral willen begrijpen hoe het zover heeft kunnen komen, waarom waarschuwingen de wethouder en de raad niet hebben bereikt, en welke stappen het college van B en W gaat ondernemen om een nieuwe ict-crisis te voorkomen.