Prijs fosfaatrechten verdrievoudigd door krap aanbod
De prijs van fosfaatrechten is dit jaar bijna verdrievoudigd, wat resulteert in een krappe markt voor melkveehouders. Ongeveer 25 procent van de melkveebedrijven in Nederland zal naar verwachting in 2026 meer fosfaat produceren dan hun rechten toestaan. Dit tekort aan fosfaatrechten is vooral acuut voor drie kwart van deze bedrijven, dat meer dan 100 kilo tekortkomt, terwijl bijna 10 procent zelfs meer dan 1.000 kilo tekort heeft.
De kosten voor het bijkopen van fosfaatrechten zijn aanzienlijk gestegen. Volgens de bemiddelaar Fosfaatrecht.nu bedraagt de prijs voor een kilo 100 procent leverbaar fosfaatrecht momenteel 345 euro, vergeleken met ongeveer 125 euro in februari. Pieter Schuit van Quotamel erkent dat de situatie zorgwekkend is: “Toen fosfaatrechten 150 of 200 euro kostten, vond iedereen dat al veel.”
De prijsverhoging is grotendeels te wijten aan het beperkte aanbod. Jelmer Sietzema, bedrijfsadviseur bij aaff accountants en adviseurs, merkt op dat boeren die fosfaatrechten over hebben, deze niet of nauwelijks verkopen. “Dat is moordend voor de flexibiliteit in de markt en houdt de rechten duur,” voegt hij toe. Akkelien Hettinga, ook een adviseur, heeft onlangs gesproken met melkveehouders die besloten hebben om hun rechten te behouden, vooral na de stikstofbrief van landbouwminister Jaimi van Essen. Deze brief legt een norm vast van maximaal 0,164 kilo ammoniak per fosfaatrecht in 2035, wat de waarde van de rechten beïnvloedt.
Daarnaast krimpt de markt met elke transactie. Sinds 1 januari 2025 wordt er bij overdrachten buiten familieverband 30 procent van de rechten afgeroomd. “Als je fosfaatrechten voor tien koeien overdraagt, kun je er eigenlijk maar voor zeven doorleveren,” legt Schuit uit. Dit heeft een aanzienlijke impact op de beschikbaarheid van rechten.
De vraag naar fosfaatrechten neemt toe. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek produceerde de melkveehouderij in de eerste helft van dit jaar 4,7 procent meer melk dan in 2025. Meer melk per koe leidt tot een hogere fosfaatexcretie, waardoor er meer rechten nodig zijn. Hettinga wijst erop dat het ontbreken van blauwtong dit jaar ook een rol speelt; deze ziekte zorgde vorig jaar voor een aanzienlijke productiedaling en daardoor voor een overschot aan fosfaatrechten.
De lagere melkprijzen remmen de productie niet op, omdat veel bedrijven hun melkproductie willen verhogen om de kasstroom op peil te houden. Sietzema legt uit dat een gemiddeld bedrijf met 100 koeien dat drie productieklassen omhooggaat, ongeveer 210 kilo extra fosfaatrechten nodig heeft. Bij de huidige prijs betekent dit een extra kostenpost van circa 70.000 euro, wat snel op kan lopen bij lagere melkprijzen.
Hettinga berekent dat de benodigde rechten per koe bij 350 euro meer dan 16.300 euro kosten. “Met een saldo van 3.000 tot 3.500 euro per koe per jaar ben je ruim vijf jaar bezig om dat terug te verdienen.” Banken zijn soms bereid om de aankoop van fosfaatrechten te financieren, maar de rechten zijn vaak moeilijk te vinden. Sietzema had recentelijk een klant die wel financiering kreeg, maar die kon nergens rechten vinden. “De markt is superkrap,” benadrukt hij.
Leasen van fosfaatrechten is een alternatief, maar ook niet goedkoop. Schuit noemt een leaseprijs van ongeveer 118 tot 119 euro per kilo, wat betekent dat de rechten alleen voor dat jaar beschikbaar zijn. Een andere optie is om vee te verkopen, maar daarvoor is het al laat in het seizoen. Schuit waarschuwt dat het afstoten van koeien averechts kan uitpakken, omdat de overgebleven koeien dan mogelijk een hogere productie hebben, wat leidt tot een hogere fosfaatklasse.
Sietzema ziet nog een andere mogelijkheid: door de melkproductie per koe te verlagen door minder krachtvoer te geven, kan een veehouder in een lagere fosfaatklasse blijven. “De krachtvoerkraan dichtdraaien kan een goede optie zijn,” aldus Sietzema. De haalbaarheid hiervan hangt af van de verhouding tussen voerkosten en melkopbrengst. “In sommige gevallen kan het nog lonen om hard te melken,” voegt Hettinga toe. Ze benadrukt dat uitstel geen optie is: “Ons advies is om altijd aan je fosfaatrechten te voldoen. Wachten kan risico’s met zich meebrengen.”